Nhiều trường hợp 2 – 3 đời thành viên trong một gia đình đều mắc bệnh ung thư, thậm chí là cùng loại ung thư như nhau khiến nhiều người lo lắng “Ung thư có di truyền hay không?”. Vậy thực hư vấn đề này như thế nào, Sức khỏe và công nghệ sẽ cùng độc giả tham khảo thông tin sau đây.
Nỗi ám ảnh mang tên ung thư
Không chi là nỗi đau thể xác, tinh thần của chính người bệnh mà ung thư còn gây ra những ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý người thân trong gia đình của chính bệnh nhân. Sau khi người bệnh mất đi, nỗi ám ảnh mất mát người thân không chỉ là nỗi đau của người còn sống mà kéo theo đó còn là nỗi lo lắng “không biết nhà mình có còn ai sẽ bệnh ung thư nữa không? Hay chính mình sẽ là nạn nhân của ung thư?”. Vậy rốt cuộc ung thư có di truyền hay không?
Ung thư là bệnh do tổn thương gene – vật liệu mang tính di truyền của tế bào gây ra
Phần lớn những người mắc ung thư không liên quan đến di truyền và không để lại bệnh cho các thế hệ sau. Chỉ có một số ít bệnh ung thư liên quan đến gene di truyền. Hiểu một cách đầy đủ thì ung thư là bệnh do tổn thương gene – vật liệu mang tính di truyền của tế bào gây ra.
Hiểu chi tiết nghĩa là, đột biến gen di truyền có mặt trong trứng hoặc tế bào tinh trùng hình thành nên. Khi trứng được thụ tinh bởi tinh trùng, nó sẽ tạo ra một tế bào sau đó phân chia nhiều lần. Loại đột biến này có trong mọi tế bào (bao gồm cả trứng hoặc tinh trùng) và do đó có thể được truyền lại cho thế hệ tiếp theo.
Một số hội chứng ung thư gia đình là do đột biến gen di truyền trong các gen ức chế khối u. Đây là những gen thường giữ cho các tế bào được kiểm soát bằng cách làm chậm tần suất chứng phân chia (để tạo ra các tế bào mới), sửa chữa các lỗi DNA. Một người sinh ra với đột biến di truyền ở bản sao của gen ức chế khối u sẽ chỉ phải nhận một đột biến ở bản sao khác của gen đó để nó không hoạt động. Điều này có nhiều khả năng xảy ra hơn so với việc xảy ra đột biến ở cả hai bản sao của gen, vì vậy người này sẽ có nguy cơ mắc bệnh ung thư cao hơn so với người sinh ra không có đột biến gen.
Tuy nhiên, chỉ có khoảng dưới 10% là tổn thương gene là có sẵn trong cơ thể. Những tổn thương gene này có thể di truyền nhưng không di truyền cho tất cả thế hệ sau của người có gene này. Chỉ khoảng 50% số con của họ sẽ nhận di truyền các gene đó. Trong số những người con có gene ung thư, cũng không phải tất cả sẽ bị ung thư. Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ có khả năng sẽ mắc ung thư trong cuộc đời họ. Tuy nhiên,theo thời gian và những ảnh hưởng từ thói quen, lối sống, môi trường trong quá trình sống, các tế bào này phát sinh đột biến, kết quả là thế hệ sau mắc bệnh di truyền từ cha mẹ.
Ví dụ khi nhiều trường hợp mắc ung thư trong một gia đình, đây có thể là ngẫu nhiên hoặc cũng có thể các thành viên đã tiếp xúc với một yếu tố gây rủi ro nhất định, chẳng hạn như hút thuốc. Hoặc có thể là do có sự tương tác giữa các gen nhất định và bị phơi nhiễm, chẳng hạn như một số người thừa hưởng sự thay đổi gen, khiến cơ thể họ khó có thể loại bỏ độc tố hơn trong khói thuốc lá.
Những loại ung thư nào có tính di truyền
Một số loại ung thư có khả năng di truyền cao nhất Theo hiệp hội Ung thư Canada, các nhà khoa học đã phát hiện ra đột biến gen di truyền trong một số loại ung thư, bao gồm:
Ung thư vú
Ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ. Sự di truyền của ung thư vú có liên quan đến gen BRCA 1 và BRCA 2. Khi hai gen bị đột biến, chúng không thể sửa chữa lỗi và kiểm soát sự sinh sản của các tế bào xấu kịp thời, cuối cùng dẫn đến ung thư. Đột biến ở hai gen này được truyền từ mẹ sang con. Phụ nữ có đột biến gen này có nguy cơ mắc ung thư vú cao gấp 4 đến 8 lần so với người bình thường.
Ung thư đại trực tràng
Mỗi năm,1,2 triệu người trên toàn thế giới chẩn đoán ung thư đại trực tràng và 600.000 người chết trực tiếp hoặc gián tiếp từ căn bệnh này. Trong đó 3-5% các bệnh ung thư này là do di truyền, và các dạng di truyền của chúng là ung thư đại trực tràng phát triển từ polyp. Được biết cha mẹ có tiền sử bị loại ung thư này có 50% khả năng di truyền xuống đời con.
Ung thư tuyến giáp
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng: có khoảng 70% bệnh nhân ung thư tuyến giáp có người thân trong gia đình (bố, mẹ, anh chị em,…) đã từng mắc bệnh. Tuy nhiên, hiện nay các nhà khoa học vẫn chưa thể tìm ra được cụ thể loại gene đột biến nào dẫn tới sự di truyền này.
Chuyên gia cho biết một số bệnh ung thư phổi nhất định có ảnh hưởng bởi tiền sử gia đình. Ví dụ, hơn 35% bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào vảy phổi có tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư, trong khi phụ nữ mắc ung thư biểu mô tế bào phế nang có tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư lên tới 58,3%.
U nguyên bào võng mạc
Đây là một bệnh ung thư xảy ra trên mắt và xảy ra chủ yếu ở trẻ em và tỉ lệ bệnh nhân mắc bệnh này tăng cao khi cha mẹ hoặc ông bà có tiền sử của loại ung thư này.
Ung thư máu
Ung thư máu là một căn bệnh có thể di truyền, tuy nhiên tỷ lệ này không cao (theo thống kê chỉ có khoảng 5% bệnh nhân mắc ung thư máu do di truyền), hầu hết các trường hợp ung thư máu đều không phải do di truyền.
Thông thường, DNA trong cơ thể con người có trách nhiệm xây dựng các đặc điểm không thể thay đổi, ví dụ như màu tóc và màu mắt, tuy nhiên, nó cũng góp phần vào sự tăng trưởng, phát triển liên tục của máu, da và một số tế bào khác . Trong một vài trường hợp hiếm gặp, các bệnh nhân bị ung thư máu có thể là do đột biến DNA của tế bào tủy xương.
Ung thư xương
Ung thư xương không di truyền nhưng gia đình có người thân mắc ung thư xương có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường. Nguyên nhân là bởi ung thư xương được gây ra bởi các khuyết tật (đột biến) trong các gen nhất định. Trẻ em với một số hội chứng di truyền hiếm gặp có nguy cơ phát triển u xương ác tính: Li-Fraumeni, ung thư não , u xương ác tính, và các loại sarcoma), hội chứng Rothmund-Thomson, u nguyên bào võng mạc…
Kết luận
Với những trường hợp có người thân trong gia đình từng mắc bệnh ung thư, đặc biệt là các loại ung thư có khả năng di truyền cao thì bạn nên lưu ý nên khám sàng lọc ung thư thường xuyên. Người ta biết rằng ung thư được phát hiện càng sớm thì cơ hội chữa khỏi càng lớn.
Xây dựng nếp sống lành mạnh, không hút thuốc. Ung thư là di truyền, nhưng nó thường có xác suất nhất định ở một độ tuổi nhất định, và các yếu tố bên ngoài có thể gây ra nó và làm tăng tỷ lệ mắc bệnh. Ví dụ, nếu có tiền sử ung thư phổi trong gia đình, chất gây ung thư trong thuốc lá sẽ tăng khả năng gây ung thư phổi. Bên cạnh đó, đừng quên kiểm soát việc uống rượu. Rượu là một trong những chất gây ung thư hàng đầu. Tốt nhất là ngừng uống khi bạn có khả năng, và sau đó uống ít hơn nếu bạn không thể. Hãy lưu ý là tránh xa các chất gây ung thư và môi trường. Bức xạ và một số hóa chất vượt quá cường độ an toàn hơn cũng dễ bị ung thư. Trên thực tế, việc bỏ hút thuốc và uống rượu cũng giúp bạn tránh xa các hóa chất gây ung thư.
Discussion about this post